yazar

Karagoz Sanatcısı


1937 yılında Tokat'ın Erbaa ilcesinde doğdu. Tokat Erkek Sanat Enstitusu'nu bitirdi (1957). İstanbul'da gemilerde iaşe memuru olarak calıştı(1957-1958). Askerlikten sonra Uskudar'da bakkallık yaptı (1961-1963). 1964 yılında Sumerbank Beykoz Deri ve Kundura Sanayi Muessesesine girdi. Buradan 1983 yılında emekli oldu.

İlk şiiri 1956 yılında Damla dergisinde yayınlandı. Şiirleri, denemeleri, incelemeleri Varlık, Cemre, Turk Edebiyatı, Kultur Dunyamız, Millî Kultur, Hayat ve Damla dergilerinde ve Hergun gazetesinde cıktı.

Karagoz oyunlarına merakı ortaokul sıralarında başladı. 1961 yılında Karagoz ve Kuklacılar Derneği'nin Karagoz Kursu'na katıldı. Karagoz ustaları Taceddin Diker ve Metin Ozlen'den ders aldı. Emekliliğinden sonra kendisini Karagoz ve kukla sanatlarına verdi. Yurt icinde ve yurt dışında golge oyunlarımızı tanıtmak icin gosteriler yaptı. Halk Tiyatrosu dergisini yayınladı (12 sayı, 1995). TRT-1'e 13 bolumluk Karagoz dizisi hazırladı. Golge oyunlarıyla ilgili calışmalarından dolayı cok sayıda odul aldı.

Karagoz metinleri ve Karagoz belgesel senaryosu ile oduller kazandı. UNIMA (Dunya Kukla ve Golge Oyunu Birliği) Turkiye Milli Merkezi’nin kurucu uyesidir. Bir Karagoz gonullusu olarak kulturumuzun bu damarını ihya etmek icin uğraşıyor. Bu konuda konferans, kurs, sergi, radyo ve televizyon programları yaptı. Karagoz başta olmak uzere geleneksel seyirlik oyunlarımız hakkında yazıları yayınlandı.



Oyun:

Karagoz Belediye Başkanı (1998), BabaOcağı-Ana Kucağı (2001), Barış Korkusu (Radyo oyunu, 1994).

Senaryo:

Karanlığın Kolları (2001), Kavuklu İş Buldu (2000), Karagoz Oyunları (2002), Gunumuzden Karagoz-Hacivat Soyleşmeleri (2002).

Araştırma:

Op Hacivatın Elini (1965), İlcemiz Beykoz (1973), KaragoznÂme (1977), Karagoz Perde Gazelleri (1996), Gunumuzde Karagoz Muhavereleri (1992; Gunumuzden Karagoz-Hacivat Soyleşmeleri, 2000), Karagoz ve Plastik Tekniği (2001), İbişli Kukla Oyunlarımız (2002), İbişli Kukla Oyunlarımız (2002), Karagoz Meddah Kitabı (2003), Kukla ve Kuklacılık (2003), Madalyalı Kuklacımız Talat Dumanlı (2004).

Derleme:

Borekci Guzeli (Meddah hikÂyesi, TRT'de Radyo Tiyatrosu, 1999), Meddah Kitabı (2003), Kukla Kitabı (2004).

Cocuk romanı:

Ulkucu Ali (1976), Kucuk Mehmetcikler (1978), Cin İkizler (1981), Kuklacılar (1986), Yuz Cocuklu Anne (2000). Cocuk oyunları: Kucuk Kiracı (1985) Karagoz Park Bekcisi (1993), Prenses ile Coban (1993), Ah Şu İnsanlar (1998). Cocuk hikÂyeleri: Op Hacivatın Elini (1965), KaragoznÂme (1977), Loral-Hardi İstanbul'da (1982), Kuklacı Kardeşler (1993), Cocuklara Karagoz HikÂyeleri (1996), Karagoz ile Hacivat (2001), Karagoz'un Dondurmacılığı (2001), Karagoz Televizyonda (2001), Karagoz ve Trafik (2001), İbiş Yeni Evde (2001), İbiş'in Akıl Dişi (2001), İbiş Geldi-Karagoz Geldi 2001), İbiş ve Karagoz (2001), İbişin Bakkallığı (2001). Cocuklara şiirler: Cocuklara Karagoz ve Kukla Şiirleri 1998).






HAKKINDA YAZILANLAR

Karagoz’den İbiş’e bir tiyatro gonullusu Unver Oral
Mahmut Cetin


Unver Oral, milli kulturumuzun Karagoz ve kukla damarını ihya etmeye gayret eden bir sanatcımız. Gectiğimiz aylarda Oral’a Uluslararası İstanbul Kukla Festivali’nde Turk Kukla Sanatı’na katkılarından dolayı Onur Odulu verildi. Oral’a boyle bir odul verilmesi, kultur dunyamızı şuphesiz mutlu etmiştir. Unver Oral, gayretlerinin hic olmazsa manevi olarak karşılığını gormuş oldu boylece. Onun Karagoz’den bir drama cıkarma fikrini surekli olarak işlediğini biliyoruz. Bir ara Karagoz televizyona uyarlandı ve ilgi gordu ama devamı gelmedi. Dileğimiz Karagoz ve kukla sanatlarımızın sadece ramazan aylarında hatırlanan bir sanat olarak kalmaması. Arkadaşımız Suat Karadağ da Karagoz’un cizgi romanını cizerek Damla Yayınları’ndan kitaplaştırdı. Biz bu yazımızda geleneksel seyirlik oyunlarımıza gonul veren Unver Oral’ı ve eserlerini kısaca tanıtmak istiyoruz.

Unver Oral, 1937 yılında doğdu. Karagoz başta olmak uzere geleneksel seyirlik oyunlarımız hakkında yazıları ve radyo oyunları yayınlandı. 1961 yılından sonra geleneksel seyirlik oyunlarına ağırlık verdi. Karagoz metinleri ve Karagoz belgesel senaryosu ile oduller kazandı. UNIMA (Dunya Kukla ve Golge Oyunu Birliği) Turkiye Milli Merkezi’nin kurucu uyesidir. Oral, bir Karagoz gonullusu olarak kulturumuzun bu damarını ihya etmek icin uğraşıyor. Bu konuda yazılar yazdı, konferanslar verdi, kurs ve sergiler actı, radyo ve televizyon programları yaptı. Bir ara ‘Halk Tiyatrosu Dergisi’ni yayınlamıştır.

Unver Oral, Karagoz’u kendi sanatları imiş gibi gosteren Yunanlılara da yazılarıyla cevap vermeye calışmıştır.(1) Onun bir başka cabası da geleneksel seyirlik oyunlarımızı kaybolmakta olan bir sanat olmaktan yaşayan bir sanat olmaya donuşturmektir. O bir yandan ‘Karagoz nasıl yaşatılabilir ?’(2) sorusunu cevaplarken, obur taraftan da bunun pratiğini vermiş bir sanatcımızdır.


Kitabevi Yayınları, Unver Oral’ın geleneksel Turk Tiyatrosu ile ilgili kaynak niteliği olan eserlerini neşretti. Kitabevi ve Oral, geleneksel seyirlik oyunlarımıza gonul verenlere bu sanatın metinlerini sunarak, sanatımızın yaşamasında ileri bir adım atmış bulunuyor. Dileğimiz resmi ve ozel kuruluşlarımızın cocuk şenlik ve eğlencelerinde Karagoz ve kukla sanatlarımızı tercih etmesi ve geleneksel kultur kodlarımıza yaslanarak geleceğimizin temsilcisi olan cocuklarımızı iyi, doğru, guzel mesajlarla eğitmesidir.

Unver Oral’ın Eserleri

Karagozname, Op Hacivat’ın Elini, Cin İkizler, Kucuk Kuklacılar, Kuklacı Kardeşler, Kiracı, Prenses ile Coban, barış Korkusu, Lorel Hardi İstanbul’da, Cocuklara Karagoz Hikayeleri, Cocuklara Karagoz Şiirleri, Karagoz Park Bekcisi, Karagoz Perde Gazelleri, Karayazılılar, Karagoz Belediye Başkanı, Karagoz Boyama Kitabı, Karagoz Amca, Karagoz Oyunları, Gunumuzden Karagoz-Hacivat Soyleşmeleri, İbişli Kukla Oyunlarımız.

Karagoz Oyunları

Karagoz, golge tiyatromuzun basit ve diğer dalları gibi sadece Ramazan eğlencesi, ayrıca cocuk eğlencesi olduğunu ileri surmek; goruş sahibi kim olursa olsun, bu hazinemizin onemini ve kıymetini kavrayamamak veya iyi niyetli olmamaktır. Karagoz basit ve cocuk eğlencesi değildir! Fakat icimizdeki cocuklar icindir. Karagoz mustehcen de değildir. Sanatına ve seyircisine saygısı olmayan kişilerin, gecmişte ozel istek ve ticari gaye ile yaptıkları gosteri ve bize ulaşan bazı metinleri ileri surerek bu sanatı kirletme gayreti de doğru değildir. Konuyu bilme iddiası ve iyi niteyle bağdaşmaz. Oral bu konudaki iddiaları şoyle sorgular: “Eğer bu goruş acısı doğru olsaydı, mustehcen konular işleyen şiir, hikaye, roman, resim...sanatlarının, sinema ve televizyonun da aynı şekilde damgalanması gerekirdi. Acaba sarayda yaşayanlarla padişaha yapılan Karagoz gosterilerinde de mustehcenlik var mıydı? O halde olması gereken Karagoz gosterilerini olcu ve ornek almak, yaşatmak gerekir.”(3)


Gunumuzden Karagoz-Hacivat Soyleşmeleri

Karagoz'e ilgi ve sevgi gunumuzde de devam etmektedir. Ancak, dunyaca unlu golge tiyatromuza ait eserleri kitapcılarda bulmak, gosterilerini seyredebilmek hele cocuklarımız ve genclerimiz icin mumkun olmamaktadır. Artık gazetelerimizin Ramazan eklerinde veya sayfalarında, mizah dergilerinde ve televizyon ekranlarında bile Karagoz giderek kaybolmaktadır. “Karagoz, hepimiz icin cok amaclı bir oz kaynaktır” diye Unver Oral, millet ve devlet olarak onu ihmal ettiğimizi soyler. Karagoz, goruntu olarak gidemediği ve giremediği yerlere yazılı olarak da yeteri kadar girebilmelidir. Bunun en guzel aracı kitaplardır. Fakat ne yazık ki, satıcılarda, Karagoz ile ilgili kitaplar da bulabilmeniz pek mumkun değildir. İşte elinizdeki bu kucuk eser, yayın yokluğunun giderilmesi icin yaptığımız calışmaların bir yenisi olmaktadır.(4)


İbişli Kukla Oyunlarımız

Kulturu eski ve zengin olan toplumların, buna paralel olarak sanat ve edebiyatları da gelişerek ozellik ve guzellikler kazanır, halk tiyatroları ortaya cıkar. Tiyatro, bir sanatlar demeti olarak guclu bir milli kulturden kaynaklanıyorsa daha zenginleşir, kendine ozgu bir renk ve ruh kazanır. İşte, Turk Halk (Gelenek) Tiyatrosu da bu cerceve icinde doğmuş ve gunumuze kadar ulaşmıştır. Halk tiyatromuzun dalları Meddahlık, Ortaoyunu, Karagoz, Kukla, Koy ve Tuluat Tiyatrosu'dur. Benzerleri icinde en eski, en zengin, en guzel ve en cok dala sahip olma durumundaki halk tiyatromuzun elbette temel ozellikleri vardır. Gulduru ağırlıklıdır. Bir metne bağlı olmadan tuluat tekniği ile konu işlenir. İbiş bir ana karakter olarak kukla sanatımızda yer alır. Unver Oral’ın geleneksel kukla tiyatromuzun oyunlarını kitaplaştırması onemli bir hizmet olmuştur.(5)

KAYNAKLAR
(1)Kendi kalemlerinden Yunan Karagozu, Sanat Olayı, Ocak 1986, s.44, sf.60-63
(2)Karagoz nasıl yaşatılabilir?, Turk Edebiyatı, Ocak 1986, s.147, sf.39-41
(3)Karagoz Oyunları, Unver Oral, Kitabevi, İstanbul 2002.
(4)Gunumuzden Karagoz-Hacivat Soyleşmeleri, Unver Oral,
Kitabevi İstanbul 2002.
(5)İbişli Kukla Oyunlarımız, Unver Oral, Kitabevi İstanbul 2002.
__________________