İLK OKUMA-YAZMA OĞRETİMİ
Gunumuzun ve geleceğin oğrencilerinin yetiştirilmesinde, ilk okuma-yazma oğretiminin amacı; sadece okuma ve yazma gibi becerilerin kazandırılması değil, aynı zamanda duşunme, anlama, sıralama, sorgulama, sınıflama, ilişki kurma, analiz-sentez yapma ve değerlendirme gibi zihinsel becerilerin de geliştirilmesini icermektedir. Bu surecte Turkceyi doğru, etkili ve guzel kullanma, iletişim kurma, problem cozme, karar verme, oğrenmeyi yaşam boyu surdurme gibi becerilerin de geliştirilmesi beklenmektedir. Buradan hareketle, ilkoğretim birinci sınıftan itibaren etkili bir okuma-yazma oğretimini gercekleştirmek; duşunen, anlayan, sorgulayan, oğrenmeyi oğrenen, bilgiyi kullanabilen ve sorun cozebilen bireylerin yetişmesi amaclanmıştır.
Cağın gereklerine ve oğrencinin gelişim duzeyine uygun bu becerilerin geliştirilmesi; bazı eğitim yaklaşım ve modellerini goz onunde bulundurulmasını gerektirmektedir. Bunlar: Coklu ZekÂ, Yapılandırmacı Yaklaşım, Beyin Temelli Oğrenme, Oğrenci Merkezli Oğrenme, Bireysel Farklılıklara Duyarlı Oğretim gibi yaklaşım ve modeller olmaktadır. Bu yaklaşım ve modeller cercevesinde geliştirilen yeni Turkce Oğretim Programı’nda ilk okuma – yazma oğretimine ayrı bir onem verilmiş ve yontem olarak Ses Temelli Cumle Yontemi’nin kullanılması on gorulmuştur.
Turkce Oğretim Programı’nda ilk okuma-yazma oğretimi Turkce oğretiminin beş oğrenme alanı ile birlikte ele alınmış; icerik, yontem ve uygulamaya ilişkin bilgiler ayrıntılı olarak verilmiştir.

Aşağıda Ses Temelli Cumle Yontemi’nin ozellikleri, ilkeleri, aşamaları ve uygulanması acıklanmaktadır:
SES TEMELLİ CUMLE YONTEMİ
Ses Temelli Cumle Yontemi’nde, ilk okuma-yazma oğretimine seslerle başlanmaktadır. Anlamlı butun oluşturacak birkac ses verildikten sonra seslerden, hecelere, kelimelere ve cumlelere ulaşılmaktadır. İlk okuma-yazma oğretimi, cumlelere kısa surede ulaşılacak şekilde duzenlenmektedir.

Okuma ve yazma, ilk okuma-yazma oğretimi boyunca birlikte surdurulmektedir. Okunan her oge yazılmakta; yazılanlar da okunmaktadır. Yazı oğretiminde, oğrencilerin gelişimine uygun olan bitişik eğik yazı harfleri kullanılmaktadır.
Ses Temelli Cumle Yonteminin Ozellikleri
Ses Temelli Cumle Yontemi’nin ozellikleri şoyle sıralanabilir:


Ses Temelli Cumle Yontemi’nde ilk okuma-yazma oğretimi, dinleme, konuşma becerilerinden kopuk, sadece okuma-yazma becerilerini geliştirme olarak değil; Turkce oğretiminin beş oğrenme alanı ile birlikte yurutulmektedir.



İlk okuma-yazma oğretimine seslerle başlanması, seslerin birleştirilmesi ile anlamlı heceler, kelimeler oluşturulması ve cumlelere ulaşılması oğrencinin, bilgileri yapılandırmasını kolaylaştırmaktadır. Ses Temelli Cumle Yontemi, bu yonuyle yapılandırıcı oğrenme yaklaşımına uygundur.


· Bu yontem; tek tip, belirli kalıplara sıkıştırılmış ve belirli sayıdaki cumlelerle ilk okuma-yazma oğretimi yerine; cokluluğa ve ceşitliliğe ağırlık vermektedir. Bu nedenle ilk okuma-yazma, oğretim surecinde oğrencilerin cok sayıda ve ceşitli hece, kelime, cumlelerle, okuma-yazma oğrenmelerini gerekli kılmaktadır.

· Oğrencilere sunulan zengin icerik, onların temel duşunme becerilerini, yaratıcılıklarını ve zek alanlarının gelişimine katkı sağlamaktadır.

· Okuma-yazma oğretiminde ilerleme, kolaydan zora doğru belirli bir sıra icinde yurutulmektedir.

· İlk okuma-yazma oğrenmeye yeni başlayan oğrencinin dikkat duzeyine uygun bir yontemdir. Ses Temelli Cumle Yontemi oğrenme-oğretme surecinde oğrencinin dikkat duzeyinin gelişimine katkıda bulunmaktadır.

· Yontemin bir gereği olarak ilk okuma-yazma oğretiminde ses, harf, hece, kelime, cumle ve metin oluşturma sırası izlenmektedir. Bu surec, oğrencinin cumle kurma ve metin oluşturma becerilerinin gelişimine katkı sağlamaktadır.

· Oğrenciler hece, kelime, cumle ve metin oluşturma surecine bizzat katıldıklarından bu yontem oğrencilerin yaratıcılığını geliştirici olmaktadır.

· Bu yontemle ilk okuma-yazma oğretiminde, cok sayıda hece, kelime, cumle ve metinlerle calışılmaktadır. Bu durum oğrencilerin cumleleri ezberlemesini engellemekte; tam tersine, cumleyi anlayarak oğrenmesini gerektirmektedir. Boylece oğrencilerin anlama duzeyleri gelişmektedir.


Turkcede her harf bir sesi karşıladığından bu yontem Turkcenin ses yapısına uygundur.



Oğrencilerin duyduğu ve cıkardığı seslerin bilincine varması sağlanmakta; oğrencilerin dil gelişimine (doğru telÂffuz, akıcılık, sesleri ayırt etme vb.) katkıda bulunulmaktadır.



Oğrencilerin butun sesleri oğrenmesi, yazma surecinde kelimeleri doğru yazmalarını kolaylaştırmaktadır.



Oğrenciler yazı ile konuşma arasındaki benzerlikleri gormekte, yazının harflerin birleştirilmesiyle konuşmanın ise seslerin birleştirilmesiyle yapıldığını anlamaktadır.



Oğrencilerin sozlu dilden yazılı dile gecmesini kolaylaştırmaktadır.
Oğrencilerin ilk okuma-yazmayı oğrenme surecinde bireysel, zihinsel ve sosyal gelişimlerine katkı sağlamaktır.

Ses Temelli Cumle Yonteminin İlkeleri
İlk okuma-yazma oğretim surecinde dikkat edilecek ilkeler şunlardır:
1. Oğrencinin on bilgilerinden hareket edilmelidir.
2. Ağırlıklı olarak sentez yontemi kullanılmalıdır.
3. Ozellikle ve oncelikli olarak anlamlı heceler elde edilmelidir.
4. Aşağıdaki olcutlerle oluşturulacak hecelerin:

· Kolay okunması.
· Dil de kullanım sıklığına sahip olması.
· Anlamının acık ve somut olması.
· Anlamı gorselleştirilebilir olması (canlandırılabilir, resmedilebilir vb.).
· İşlek hece yapısına sahip olmasına dikkat edilmelidir.
5. Kısa surede cumlelere ulaşılmalıdır.
6. İmkÂnlar olcusunde gorsellere başvurulmalıdır.
7. Somut ogelerden yararlanmaya ağırlık verilmelidir.
8. Hece tablosu hicbir şekilde kullanılmamalıdır.
9. Oğrenilenlerin kalıcılığı sağlanmalıdır. Bu amacla aşağıdaki etkinlikler kullanılabilir:
· Yeni oğrenilenleri onceki oğrenilenlerle ilişkilendirme.
· Oğrenci defterlerine yazma.
· Okunan ve yazılanları sergileme.
· Calışma kitaplarında yer alan etkinlikleri yapma.
Ses Temelli Cumle Yontemi’nin Aşamaları
Ses Temelli Cumle Yontemi’negoreilk okuma-yazma oğretimi aşağıdaki aşamalar izlenerek gercekleştirilir:

1. İlk okuma-yazmaya hazırlık
2. İlk okuma-yazmaya başlama ve ilerleme
· Sesi hissetme ve tanıma
· Sesi okuma ve yazma
· Sesten, heceler, hecelerden kelimeler, kelimelerden cumleler oluşturma
· Metin oluşturma
3. Okuryazarlığa ulaşma
4. İlk okuma-yazma calışmalarında dinleme, konuşma, okuma, yazma, gorsel okuma ve gorsel sunu birlikte ele alınmalıdır. Butun calışmalar, Turkce Oğretim Programı’nın 1. sınıf duzeyindeki kazanımların gercekleştirilmesine yonelik duzenlenmelidir.

c. Bitişik Eğik Yazı
İlk okuma-yazma oğretimine bitişik eğik yazı ile başlanacak ve butun yazılar bitişik yazı ile yazılacaktır. Bitişik eğik yazı kullanımına ilişkin acıklamalar aşağıda verilmektedir:

İlk okuma-yazma oğrenmeye başlayan oğrencilerin, kalemi ellerine ilk aldıklarında eğik ve dairesel cizgiler cizdikleri gozlenmektedir. Bu durum oğrencilerin bitişik eğik yazıya gecişini kolaylaştırmaktadır.
Oğrenciler anatomik yapıları gereği kalemi eğik olarak tutmaktadırlar.
Bitişik eğik yazının akıcı ve kesintisiz olması, soldan sağa doğru yazı yonunu desteklemektedir.
Bitişik eğik yazı, geri donuşlere izin vermemektedir. Bu durum yazının akıcı ve doğru yonde gelişimini sağlamaktadır.
Bitişik eğik yazı, harflerin doğru yazımını desteklediğinde harflerin yazılış yonlerinin karıştırılması sorununun ortaya cıkmasını onlemektedir.
Bitişik eğik yazıdaki sureklilik, duşuncedeki sureklilik ile ortuşmekte ve birbirini desteklemektedir. Boylece yazıda kazanılan bu akıcılık okuma becerisine de yansımaktadır.
Dik temel harflerin ardından bitişik eğik yazı harfleri ile yazmaya başlayan oğrenciler bitişik eğik yazıya gecişte gucluk cekmektedirler. Bu nedenle ilk okuma-yazma oğretimine bitişik eğik yazı ile başlanmalıdır.
Yapılan araştırmalar, oğrencilerin bitişik eğik yazı harflerini yazmada bir problemle karşılaşmadıklarını ve bu yazı turunden zevk aldıklarını gostermektedir.
Bitişik eğik yazının estetik gorunumu, oğrencilerin estetik bir bakış acısı geliştirmelerine yardımcı olduğundan, onların sanatsal gelişimlerine katkıda bulunmaktadır. Bitişik eğik yazı oğretimi ile resim ve muzik derslerinin oğretimleri arasında ilişki bulunmaktadır.
Bitişik eğik yazı alışkanlığı, oğrencilerin diğer yazı karakterleriyle yazılmış metinleri okumalarında problem cıkarmamaktadır. Oğrencilerin, değişik stillerde yazılmış harfleri tanımakta ve okumakta gucluk cekmediklerini deneysel calışmalarla ispatlanmıştır.
Bitişik eğik yazı, sentez yontemine uygun olduğundan Ses Temelli Cumle Yontemi ile ilk okuma-yazma oğrenme surecini kolaylaştırmaktadır.
İlk Okuma-Yazmaya Hazırlık
İlk okuma-yazmaya hazırlık aşamasında; genel hazırlık, okumaya hazırlık ve yazmaya hazırlık olmak uzere uc tur calışma yapılmalıdır. Bunlar:
a. Genel Hazırlık

Oğrencilere, sınıf ortamına, arkadaşlarına ve oğretmenlerine alışmaları icin okulun ilk gununden itibaren rahat iletişim kurabilecekleri bir ortam sunulmalıdır. Bunun icin oyunlar, dramalar, şarkılar, bilmeceler birer arac olarak kullanılarak oğrencilerin, ilk okuma-yazma calışmalarına yonelik olumlu tutum geliştirmeleri sağlanabilir.

Ayrıca oğrenciler ceşitli yonleriyle (gorme, işitme, gecirdiği hastalıklar, aile ve sosyal durumu vb.) tanınmaya calışılmalı, sınıf ortamının duzenlenmesinde ve ilk okuma-yazma oğretiminde bunlar dikkate alınmalıdır. Cocukların gelişimi duzenli aralıklarla kontrol edilmeli; aileler, yapılması gerekenler hakkında bilgilendirilmeli, onların desteği alınmalı.