1)olma mı , yapma mı , etme mi gibi estetik harikasi kelimelerin kullanildigi denizli yoresinin konuşma stili. ayrica -hoole bi yuruyup gelive biyo , irahmat yaaiyosa semsiyeni de alive- gibi cumlelere de sahiptir.
2) onku tası horaya go = şu tabagı oraya gotur
hangırıya goycem teeze ? (Hangi yere koyacağım teyze.. )
Honkuruye gıı.. (Oraya işte..)
needip goyyonuz (ne yapıyorsunuz?)
3) gulu gulu deezem (gule gule teyzem)
4) senin oğlan hangi bolumu kazandı?
tıpa kazandı
5) - yandaki site var ya... işte ordaki bekciyi vurmuşlar!
- bekciye??!!
- bekciye vurmamışlar !! bekciyi vurmuşlar!
- bekciye??!!
- hey allahım
6) anegin ..ı (ananın ..ı)
şu ana kadar yaklaşık 500 kişi uzerinde yapılan deneylerde denizliler haric, bu kufuru kimse soyleyememiştir.
7)d- al bunu gotuvecesen goturuve, gotuvemicesen gotuvecek vaa…
Bu paraya gotureceksen gotur,goturmeyeceksen,goturecekler var.
8) *nerem deding *? : hasta birisinin şikayetinin ne olduğunu sormak icin kullanılır. or. cumle: kişi a: nerem deding bizim gıız? kişi b: sooma gareee, oskuru oskuru bitmediii. soonuda * hurama hoole bi ağrı girdi. kıpırdeyemeyyon. tokturu gitcen hindi…
9) extreme olarak nitelendirdigim bir ornek;
enkini enkirden al enkireye goyve ( sunu suradan al suraya koy )
10)sevgili babaannem sokakta guneşin altında oynayıp terleyen kuzenime kızmaktadır:
-demingkden ben sene kolgelerde oyna dimedim mi?
- ....
-geberdirin cocuk seni
- .....
-git onku yuzunu yuuka gel.sırtındakini de değiştir.koş baken!!!!
11) dunyanın neresinde olursa olsun, o memlekette hangi dil konuşuluyor olursa olsun iki denizlili'nin birbirini tanımasını sağlayan konuşma tarzı. konuşanların asla utanmadığı, duzeltme ihtiyacı hissetmediği az sayıda ağızdan biridir bu coğrafyadaki. bilenler icin cok estetik ve akıcıdır.
12) turkce ogretmenlerinin bile "pekiyi ama i ve e hallerine karıştırıyorsun" dedigi, hos bir sive. otobus yolculugunda kendinden cok su istenen denizlili bir muavinin "sayin yolculaamiz duz mu yaladingiz? hareme kadar su yok gaari" dedigi de bir arkadas tarafindan test edilip onaylanmistir
13) ismin hallerine bir haller olan sivedir.lisedeyken matematik hocasi vardi denizlili.her ne kadar universite bitirse de sive gitmiyor olsa gerek "bugun elif'e kaldiralim." gibisinden laflariyla her ders ayri bir faciaya yol acma riski tasirdi.
14) denizli dogumlu ya da cocuklugunuz burada gecmisse zihninizden hic silinmeyecek sive . turk dili profesoru olsaniz , trt ana haber bulteni sunucusu olsaniz da gerektiginde
nedipbarin , tavasi gitcem ben , ahmet de ordan gelipba tarzi cumleleri hic cekinmeden kullanir , kendinizle gurur duyarsiniz.en guzeli bunu yasli insanlarla konusmaktir.
15) "sıranızı gecin"
-denizli anafartalar lisesi mudurunun oğrencileri hizaya sokmak icin soylediği emir cumlesi
16) herkes cik-cuk'le konustugu icin son derece sirin gelir kulaga yore insaninin konusmasi. ciddiye almak zordur bazen. bu yorelerde pazar yerinde dolasmak da cok keyiflidir. yasli teyzecikleri opmemek icin zor tutar bazen insan kendini. ortalikta bir saat dolasip diyaloglari dinlemek bile meditasyon etkisi yapabilir. ornek:
- domat dativeecenmi iki gilo.
- dattim dattim. aha suracikta. aliveecen mi?
- alcem de tobayi aciveecen mi?
- accem de parami cikariveemedim bi dakka bekleyiveecen mi?
- bekleyiveririm nolcekki...
seklinde uzar gider.
bir sure ortalikta dolastiktan sonra "beni bak" denilmesi normal gelmeye bile baslayabilir...
17)Denizli'de iki kadın pazarda karşılaşırsa şu repliğin gecmesi kuvvetle muhtemeldir:
-ne buuuu neree gidik gidesiiin??
-cocuklaaa dondeeme (dondurma) isteepturuu ne zımandıı..
-pazarı varem de dalgan alem.. (Pazara gidip dalagan=ısırgan otu alacak)
18) mesela 'biyol' vardır, bir şey isterken kullanılır. orneğin:
- biyol otuvee cil horozum (bir kere oter misin cil horozum?)
'dinelmek' vardır, (ayakta) durmak anlamında:
- bizimoğlan orda dinelme de beni bi cay yap. (arkadaşım/cocuğum ayakta durma da bana bir cay koy.)
gahpeerif (kahpe + herif) sık kullanılan bir kufurdur. gahpecik, gahpenin doğurduu, gahpe garı gaşlı (kahpe karı kaşlı) gibi turevleri mevcuttur. denizli şivesi ortamda denizlililerle fazla bulunulduğu vakit dillere pelesenk olmakta, dilin ayarı kacabilmektedir
19) rivayet olunduğuna gore pazar yerinde uzun suren bir alışveriş sırasında guzelim urunleri alıp almamakta kararsız kalan muşteriye karşı satıcı kadın cevap verir: "gotuceksen gotu gotumiceksen gotume .. go". dilimizin yoresel elastikliği konusunda denizli lehcesi en dikkati ceken tarzdır denebilir
21) yavrım ben onu nezmandır soleboturum… bilip batırın mı? = yavrum ben onu nezamandan beri soyleyip duruyorum,biliyor musun?
22) istanbul şivesinden başka şive duymadıysanız, ilk seferde kafanızı sağlam karıştırabilecek, yurdumun en komik şivesi
23) denizli şivesi diye birşey yoktur denizlice vardır.
24) eşsiz bir şivedir. gapcık ağızlı diye bir kavram vardır misal. beni bırakın, hala ne olduğunu anlayabilmiş bir nene, dede yoktur. bu şivenin ozu komedi uzerine kurulu gibidir sanki. misal dedeniz size kufreder ama belki anlayamadığınızdan belki de soylediği şeyin komikliğinden dedenize kızamazsınız bile.
-dede neden bu boyle?
-sus bakem gapcıkaazlı!
-o ne demek dede?
-hoyt hoyt edip durma bakem gomuveğcem şimcik depciğine
işte boyle. bu ve bunun gibi kendine ait soylenişi son derece komik, ama ne anlama geldiği tam bir muamma olan kelimeler icerir bu şive
25)Mersindeyiz,Denizlili bir hemşehrimiz ogretmen..Sınıfta gurultu yapan bir oğrenciye bağırır,
-Kızdırmeyin bene,şindi sene tahtaya kaldırır,sıfıra basarım.
26)Seneler evvel,memleketinde elektrik olmayan Denizli'li İstanbul'a gidip caddelerdeki yanan lambaları gorunce şaşkınlıktan şoyle demiş: Yanıpba.. yanıpba..Ne gaz yetcek ne fıtıl..
27)İstanbul'da hamamda başı sabunlu gozleri kapalıyken sabun kalıbını yurutmuşler bizimkinin.Olayı arkadasına anlatmış,-Gahpacocukları..hamamda bana sabunsuz kodular…(hamamda beni sabunsuz bıraktılar)
28)-Ceşmide gala,Gavga edip bala..(Ceşmede kadınlar kavga ediyorlar)